یکی از عارضه های شایع در مفصل ران به ویژه در ورزشکاران، آسیب کپسول به شکل کشیدگی ، فشردگی ، چسبندگی و یا پارگی می باشد که معمولا علائم حاد آن بدون نیاز به مداخله درمانی، سریعا بهبود می یابد. اما در صورت مزمن شدن عارضه یا باقی ماندن سفتی کپسول مفصلی، عوارض و مشکلات زیادی برای بیمار ایجاد میشود که از جمله آن میتوان به آرتروز مفصل ران اشاره کرد. مشکلات ثانویه دیگری مانند برهم خوردن توازن عضلانی و راستا و ریتم لگن و کمر در اثر این عارضه میتوانند ایجاد شوند ، بنابراین جهت بهبودی کامل و جلوگیری از بازگشت عارضه، مداخلات فیزیوتراپی مورد نیاز است.
آناتومی و بیومکانیک مفصل ران
مفصل ران یک مفصل گوی و کاسه ای بین سر استخوان ران و حفره استابولوم استخوان لگن می باشد. ثبات این مفصل توسط عناصر مختلفی مانند عضلات اطراف، لیگامان ها ، کپسول مفصلی و لبروم تامین میشود. (تصویر۱) کپسول مفصلی بافت فیبروزی قوی و محکمی بوده که توسط لیگامان ها نیز تقویت میشود. این کپسول از بالا به بخش محیطی حفره استابولوم و لبروم ، و از پایین به گردن فمور متصل می شود. قسمت فوقانی-قدامی کپسول ضخیم تر بوده و بدلیل تحمل بیشتر نیروهای ناشی از وزن اندازی، معمولا محل آسیب های کوچک مکرر می باشد. (تصویر۲)
تصویر۱
تصویر۲ – کپسول مفصلی ران
علل آسیب کپسولی مفصل ران
آسیب کپسول مفصلی ران، جزو مشکلات ایجاد کننده محدودیت حرکتی در مفصل ران می باشد و این محدودیت بیشتر در جهت حرکات فلکشن (خم کردن مفصل ران به سمت جلو) و چرخش داخلی می باشد. علل محدودیت حرکتی مفصل ران شامل عوامل مختلفی از جمله تغییر الگوهای حرکتی، سایر مشکلات مفصل ران مانند بورسیت و التهاب فاشیای ایلیوتبیبال باند، تغییرات ریتم حرکتی کمری-لگنی و… باشد. در نهایت ، تمامی موارد فوق میتوانند باعث التهاب داخل مفصلی و در نهایت باعث آسیب و تغییر انعطاف پذیری کپسول شوند. از علل دیگر آسیب کپسول مفصلی ، وارد شدن آسیب مستقیم به کپسول می باشد که معمولا در اثر یک اعمال نیروی چرخشی به مفصل ران در وضعیت ایستاده و برخی ورزش ها مانند فوتبال ، بسکتبال و دومیدانی و… می باشد.
علائم آسیب کپسول مفصل ران
- محدودیت حرکتی چه بصورت فعال و چه غیرفعال، عمدتا در جهت حرکات خم کردن ران و چرخش داخلی وجود دارد. به این الگوی محدودیت ، محدودیت کپسولار گفته میشود. (محدودیت های حرکتی دیگر در سایر عارضه ها ممکن است در جهات دیگر ایجاد شوند که به آنها الگو های غیر کپسولار میگویند.)
- معمولا درد در محل قدامی مفصل ران و کشاله ران گزارش میشود و در برخی بیماران درد در ناحیه باسن نیز وجود دارد.
- معمولا درد پس از دوره های عدم فعالیت مانند نشستن طولانی مدت تشدید میشود.
- راه رفتن و دویدن دردناک است و معمولا الگوی راه رفتن و فعالیت های وزن اندازی بیمار ضد درد (Antalgic gait) است یعنی گام های سمت درگیرش کوتاه تر می شوند و مدت زمان تحمل وزن روی پای درگیرش کاهش می یابد.
- ممکن است در اثر محدودیت دامنه حرکتی مفصل ران، تغییراتی در ریتم و الگوی حرکتی کمری-لگنی و همچنین مفصل زانو ایجاد شود. برای مثال در موارد مزمن محدودیت مفصل، ممکن است لگن رو به جلو بچرخد و لوردوز کمری افزایش یابد. همچنین ، افزایش تحرک مهره های کمری و زانو در برخی فعالیت ها ایجاد میشود. بنابراین زانو درد ، کمردرد و تغییر راستای لگنی-کمری از مشکلات ثانویه شایع در این عارضه می باشند.
- ضعف عضلات چرخاننده خارجی ران و درصورت مزمن بودن عارضه، ضعف عضلات شکمی وجود دارند.
- کاهش انعطاف پذیری در عضلات خم کننده ران مانند عضلات چهار سر ، تنسور فاشیا لاتا و باند ایلیوتیبیال و ایلیوسواس رخ میدهد که با انجام تست های طول عضلانی (توماس ، اُبر) قابل تشخیص می باشد.
تست توماس: تست طول عضلات خم کننده ران می باشد. بیمار بصورت طاقباز می خوابد بطوریکه پاهای بیمار از اواسط ران ، خارج از تخت قرار بگیرد. سپس بیمار پای غیر تست شونده اش را به داخل شکم جمع میکند. (مطابق تصویر) پای تست شونده، بطور طبیعی باید بدون درد روی تخت باقی بماند (ران از روی تخت بلند نشود) و زانو نیز صاف نشود. در غیر این صورت، کوتاهی عضلات خم کننده رانی وجود دارد. (تصویر۳)
تصویر۳- وضعیت طبیعی تست طول توماس
تصویر۳- وضعیت کوتاهی عضلات خم کننده رانی در تست توماس
تست اُبر: تست طول عضله تنسور فاشیا لاتا و باند ایلیوتیبیال است. بیمار به پهلوی غیر تست شونده می خوابد. فیزیوتراپیست مطابق تصویر پای تست شونده بیمار را بلند کرده و کمی به عقب نیز می برد و زانو را خم میکند. سپس پای بیمار به آرامی رها و پایین آورده میشود. اگر طول عضلات طبیعی باشد، پای بیمار بدون درد پایین تر از سطح افق پایین می آید و اگر پا بالاتر از سطح افق باقی بماند نشانه کوتاهی و مثبت بودن تست است. (تصویر۴)
تست اوبر
تصویر۴- نرمال(تصویر بالا) و کوتاهی (تصویر پایین) در تست ابر
- تست های فشار بر کپسول مفصلی باعث تشدید درد میشوند. برای این تست ، بیمار طاقباز می خوابد و فیزیوتراپیست پای سمت درگیر را کاملا خم میکند و کمی به سمت داخل و چرخش داخلی میبرد و در انتها پا به سمت مفصل فشار میدهد. ایجاد درد یا احساس وجود سفتی مفصلی نشان دهنده آسیب کپسولی می باشند.
- سفتی عضلات همسترینگ میتواند بطور ثانیه ایجاد شود که خود عامل برای درد و سفتی مفصل ران و ساکروایلیاک می باشد.
- محدودیت حرکات درون مفصلی به دلیل درد در تمامی جهات قابل ارزیابی می باشد.
درمان فیزیوتراپی آسیب کپسول مفصلی ران
درمان در مرحله حاد
- آموزش و اصلاح وزن اندازی کنترل شده روی پاها و در حین فعالیت و ورزش
- تجویز کفش مناسب درصورت لزوم
- استفاده از مدالیته های فیزیوتراپی مانند جریان های تنس و اینترفرنشیال و اولتراسوند برای کاهش درد
- درمان های دستی شامل تکنیک های آزادسازی سیستم فاشیایی-عضلانی و بافت نرم، تکنیک انرژی عضلانی، ماساژ فریکشن در محل کوتاهی و چسبندگی و موبیلیزاسیون سطوح مفصلی و…
- تمرینات تقویتی زنجیره باز : شامل تمرین فشردن بالش/توپ بین زانو ها (تصویر۵) ،تمرینات دامنه حرکتی مفصل ران در جهات اکستنشن و چرخش خارجی با باند الاستیک (تصویر۶) و…
تصویر۵
تصویر۶- تمرین اکستنشن ران با باند الاستیک
تصویر۶- تمرین چرخش خارجی با باند الاستیک
درمان در مرحله تحت حاد و مزمن
- استفاده از اولتراسوند همراه با کشش فعال یا غیرفعال برای افزایش انعطاف پذیری کپسول
- تمرینات انعطاف پذیری برای عضلات کوتاه شده شامل عضلات خم کننده رانی و باند ایلیوتیبیال (تصویر۷)
تصویر۷ – کشش باند ایلیوتیبیال
تصویر۷ – کشش عضلات فلکسور ران
- تمرینات تقویتی زنجیره بسته : شامل اسکوات روی دیوار (تصویر ۸)، اسکوات با پای باز و یا جمع ، لانج رو به جلو و رو به عقب (تصویر ۹) و…
تصویر۸
تصویر ۹
- تمرینات تعادلی بر روی تخته تعادل و تمرینات gait-drill برای افزایش کنترل عصبی-عضلانی و حس عمقی مفصل ران
- اصلاح اختلالات ثانویه به ویژه الگوی حرکتی و راستای لگنی-کمری
این مطلب صرفا برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و تمامی مراحل تشخیص و انجام تست ها و همچنین مراحل درمانی و تمرینات باید توسط فیزیوتراپیست یا تحت نظر او انجام شود ؛ در غیراین صورت تشخیص اشتباه یا عدم انجام تمرینات به صورت صحیح می تواند منجر به آسیب و تشدید عارضه شود.
){kind=link}
بدون دیدگاه