شایع ترین عارضه درگیر کننده مفصل ران، تغییرات تخریبی مفصل ، استئوآرتریت یا آرتروز می باشد. تغییرات تخریبی در این مفصل بیشتر از هر مفصل دیگری در بدن ، باعث ناتوانی در عملکرد روزمره می شود. در این محتوا، به بررسی ماهیت و علل ایجاد آرتروز مفصل ران، علائم و روش های درمانی و مدیریت فیزیوتراپی پرداخته میشود.
آناتومی مفصل ران
مفصل ران (Hip joint) یک مفصل گوی و کاسه ای متشکل از سر استخوان ران (گوی) و حفره استابولوم لگن (کاسه) است. در این فضا ، ساختار های دیگر مانند کپسول مفصلی، لبروم ، غضروف مفصلی و… نیز وجود دارند. نقش اصلی مفاصل هیپ در بدن ایجاد حمایت وزن بدن و ایجاد ثبات همراه با تسهیل انتقال نیرو از ستون فقرات به اندام های تحتانی می باشد. (تصویر شماره ۱)
غضروف مفصلی ، یک بافت همبند قوی و منعطف بین سطوح مفصلی می باشد که نقش های متعددی دارد. غضروف مفصلی هیپ به عنوان یک جاذب نیرو عمل میکند و همچنین از ساییده شدن سطوح مفصلی استخوانی بر روی هم جلوگیری میکند و امکان یک حرکت نرم و روان در این مفصل را فراهم میکند. تغذیه غضروف مفصلی ، مستقیما از طریق عروق خونی نمی باشد بلکه با انتشار از مایع درون مفصل صورت میگیرد. این انتشار نیازمند وارد شدن یک نیروی فشاری متعادل و وزن اندازی می باشد تا تغذیه بطور صحیح اتفاق بیفتد.
تصویر ۱- اجزا مفصل ران
علل و ماهیت آرتروز مفصل ران
تغییرات تخریبی مفصل می تواند بصورت اولیه در اثر افزایش سن ایجاد شود و یا بطور ثانویه به دنبال آسیب و سایر عوراض این مفصل و بافت های اطراف ایجاد می شود. ماهیت آرتروز در واقع پاسخ و تغییرات بافتی به نیرو و فشار ممتد و نامناسب کم در طولانی مدت است. این تغییرات بافتی عمدتا در غضروف مفصلی رخ میدهد و در نهایت تخریب میشود. در آرتروز اولیه، در اثر افزایش سن و کاهش تحرک و استفاده از مفاصل، غضروف دچار نقص تغذیه ای میشود و نواحی از غضروف تحت فشار منقطع که برای تغذیه از مایع مفصلی لازم است، قرار نمیگیرند و به تدریج تخریب می شوند.
عوامل موثر بر ایجاد آرتروز مفصل ران
- مشکلات مادرزادی مفصل ران مانند لیزخوردگی اپی فیز سر فمور، دررفتگی مادرزادی مفصل ران (CDH) و…
- تفاوت طول اندام ها بطور ساختاری و مادرزادی و یا بطور ثانویه و عملکردی (در اندام بلند تر ، آرتروز محتمل است)
- چاقی طولانی مدت : هر نیم کیلوگرم وزن اضافی، ۱ونیم کیلوگرم نیروی بیشتر بر مفاصل ران وارد میکند.
- سفتی کپسول مفصلی : از علل بسیار مهم آرتروز ران، درگیری و سفتی کپسول مفصلی می باشد. کاهش انعطاف پذیری کپسول در حین اعمال روزمره باعث پیچیدن زودهنگام کپسول به دور خود میشود و درنتیجه نیروی فشاری نامناسبی به مفصل وارد میکند که به تدریج باعث التهاب و ایجاد فرایندهای تخریبی میشود. معمولا علت درد بیماران در آرتروز هیپ، درگیری و التهاب عوامل کپسولی می باشد.
علائم آرتروز مفصل ران
- بیماران معمولا میانسال و یا سالمند هستند.
- شروع درد معمولا در ناحیه کشاله ران و یا تروکانتر (سمت خارج ران) می باشد و علت آن نامشخص است.
- درد ابتدا در ناحیه کشاله می باشد و سپس با پیشرفت عارضه ممکن است به قدام و سپس خارج ران و حتی زانو هم برسد. بطوریکه گاهی شکایت اصلی بیماران به درد زانو تغییر می یابد. اما این درد به ندرت تا زیر زانو کشیده میشود.
- در ابتدا درد فقط پس از استفاده از مفصل و فعالیت ایجاد میشود و با استراحت بهتر میشود. به تدریج با ایجاد فرایند های التهابی، بیمار دچار خشکی صبحگاهی یز میشود و در موارد پیشرفته تر، درد مفصل ران بطور دائمی میشود و حتی ممکن است بیمار را از خواب بیدار کند.
- اگر این عارضه همراه با سفتی کپسول مفصلی باشد، بیمار ابتدا از طریق دشواری در حرکت اسکات مانند برداشتن چیزی از روزی زمین ، متوجه درد و مشکل مفصل ران میشود.
- دشواری در بلند شدن از حالت نشسته و شروع راه رفتن وجود دارد.
- الگوی راه رفتن غیر طبیعی است . مانند الگوی راه رفتن ضد درد (نوعی الگوی راه رفتن که فرد وزن کمتری را روی اندام دردناک انداخته و در طول راه رفتن، مدت زمان کمتری بر روی آن وزن می اندازد)، ترندلنبرگ و…
- لمس قدام مفصل و روی برجستگی تروکانتر بزرگ معمولا دردناک است و کمی گرما و قرمزی نیز حس می شود.
- بیمار ممکن است بیماری های مادرزادی مفصل رانی و یا اختلاف طول اندام داشته باشد.
- در مراحل اولیه که درد و اسپاسم عضلات شدید ست، محدودیت حرکت در همه جهات وجود دارد. در شرایط مزمن تر اگر کپسول درگیر شده باشد ، الگوی حرکتی کپسولی (در واقع ساختار کپسول مفصلی به گونهای است که در جهات خاصی محدودیت حرکتی بیشتری نسبت به بقیه جهات ایجاد میکند) نیز وجود دارد.
- معمولا در انجام حرکت اسکات و بالا رفتن از پله درد و سختی گزارش می شود.
- بدلیل اختلالات حس عمقی مفصل ران ، تست های تعادلی مانند ایستادن روی یک پا مثبت میشوند.
- در بررسی قدرت عضلانی، معمولا ضعف عضلات دور کننده ران، عضلات چرخاننده خارجی ران و عضلات سرینی وجود دارد و همچنین در بررسی طول عضلات نیز عضلات خم کننده رانی مانند ایلیوسواس و چهارسرران ممکن است کوتاهی داشته باشند.
- درصورت مزمن شدن عارضه ممکن است ستون فقرات نیز درگیر شود و در این صورت مشکلات کمردرد ، تعادل و مشکلات عصبی-عضلانی نیز برای بیمار ایجاد میشود.
معیار بالینی تشخیصی انجمن روماتولوژی آمریکا برای آرتروز مفصل ران:
درد در مفصل ران و کاهش دامنه حرکتی چرخش داخلی (کمتر از ۱۵درجه) ، درد حین انجام چرخش داخلی ران ، خشکی صبحگاهی (کمتر از ۱ ساعت) ، سن معمولا بالای ۵۰ سال
- درمان فیزیوتراپی آرتروز مفصل ران
- درمان در مرحله اولیه عارضه/محافظتی
- کاهش درد به کمک جریان های الکتریکی و گرمای عمقی از طریق دیاترمی ، تکار و اولتراسوند
- پیشگیری از سفت شدن کپسول مفصلی با اولتراسوند، تکنیک های متحرک سازی مفصل و تمرینات دامنه حرکتی فعال
- کاهش عوامل تشدید کننده عارضه مانند کاهش وزن، کفش مناسب و ارتز های مناسب برای رفع مشکلات مادرزادی و طول اندام
- پرهیز از فعالیت هایی مانند راه رفتن طولانی مدت و جایگزین کردن فعالیت هایی مانند شنا
- تمرینات انعطاف پذیری عضلات نزدیک کننده و خم کننده رانی: (تصویر شماره ۲)
تصویر ۲ – تمرین انعطاف پذیری عضلات خم کننده ران
- تمرینات قدرتی ایزومتریک مانند تمرینات زیر:
- Gluteal squeeze: در وضیت دمر، ایستاده یا حتی نشسته ، بیمار باید سعی کند عضلات باسن خود را منقبض کند و چند ثانیه (حداقل ۵ شماره) نگه دارد و بعد رها کند و برای۸-۱۲ مرتبه تکرار کند.
- Isometric adduction against ball: بیمار در وضعیت نشسته در لب تخت یا در وضعیت خوابیده طاقباز ، بین زانو هایش توپی قرار داده و آن را فشار میدهد و برای حداقل ۵ شماره نگه می دارد. (تصویر ۳)
تصویر ۳ – فشردن زانو ها به توپ
- Prone heel squeeze: بیمار دمر می خوابد ، زانو هایش را خم میکند و پاشنه پاهاش را به هم فشار میدهد و چند شماره نگه میدارد و سپس رها میکند دوباره انجام میدهد. (تصویر۴)
تصویر ۴ – فشردن پا ها به هم
- Clam shell exercise: بیمار مطابق تصویر به پهلو میخوابد و زانوی پای بالاتر را بالا آورده و از پای دیگر دور میکند. ( تصویر ۵)
تصویر ۵ – تمرین clam shell
درمان در مراحل بعدی (عارضه متوسط تا پیشرفته)
- برنامه تمرینات حس عمقی و تعادلی
- برنامه تمرینات قلبی-عروقی : شنا و یا استفاده از دوچرخه ثابت با ارتفاع صندلی بلند
- برنامه تمرینات در آب
- تمرینات تقویتی عضلات سرینی (مانند تمرین پل زدن – تصویر ۶) و دور کننده رانی ، تمرینات لانج (تصویر ۷) و…
تصویر۶- تمرین پل زدن
تصویر۷ – تمرین لانج همراه با چرخش تنه
- آموزش های زندگی روزمره:
- از راه رفتن طولانی مدت و روی سطوح شیب دار و ایستادن های طولانی مدت پرهیز شود.
- از توالت فرنگی استفاده شود و ارتفاع آن بلند تر از حالت معمول باشد.
- درصورت نیاز از عصای با ارتفاع مناسب و در دست مقابل استفاده شود.
- از دوزانو و چهارزانو نشستن پرهیز شود.
در صورت شدید بودن عارضه و عدم کاهش درد با درمان فیزیوتراپی، بیمار کاندید جراحی تعویض مفصل ران میشود و پس از جراحی نیز مجددا به فیزیوتراپی نیاز خواهد داشت.
این مطلب صرفا برای افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و تمامی مراحل تشخیص و انجام تست ها و همچنین مراحل درمانی و تمرینات باید توسط فیزیوتراپیست یا تحت نظر او انجام شود ؛ در غیراین صورت تشخیص اشتباه یا عدم انجام تمرینات به صورت صحیح می تواند منجر به آسیب و تشدید عارضه شود.
بدون دیدگاه