تعویض مفصل ران یکی از جراحیهای رایج ارتوپدی است که برای جایگزینی مفصل ران آسیبدیده با یک مفصل مصنوعی (پروتز) انجام میشود. این جراحی به طور معمول برای بیمارانی انجام میشود که از درد شدید و محدودیت حرکتی ناشی از آسیبهای مفصلی یا بیماریهای تخریبی مفصل رنج میبرند. مفصل مصنوعی معمولاً از موادی مانند فلز، سرامیک و پلاستیکهای بسیار مقاوم ساخته میشود. هدف اصلی از انجام این جراحی کاهش درد، بهبود دامنه حرکتی و بازگرداندن عملکرد طبیعی مفصل ران است. تعویض مفصل ران معمولاً به بیمارانی توصیه میشود که روشهای درمانی غیرجراحی مانند فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهابی و تغییرات سبک زندگی نتوانستهاند درد و مشکلات حرکتی آنها را بهبود بخشند.
عکس شماره ۱: تعویض مفصل ران
دلایل و موارد نیاز به تعویض مفصل ران
دلایل مختلفی میتواند نیاز به تعویض مفصل ران را ضروری کند. برخی از شایعترین این دلایل عبارتند از:
آرتروز (استئوآرتریت): این بیماری تخریبی مفصل، معمولاً با افزایش سن بروز میکند و باعث تخریب غضروف مفصل ران میشود که منجر به درد و محدودیت حرکتی میگردد.
عکس شماره ۲: آرتروز مفصل ران
آرتریت روماتوئید: یک بیماری خود ایمنی است که منجر به التهاب و تخریب مفاصل میشود. این بیماری میتواند به شدت مفصل ران را تحت تاثیر قرار دهد و باعث نیاز به تعویض آن شود.
آسیبها و شکستگیها: صدمات شدید مانند شکستگیهای پیچیده و دررفتگیهای مفصل ران که با روشهای معمول قابل درمان نیستند، ممکن است نیاز به تعویض مفصل ران داشته باشند.
عکس شماره ۳: شکستگی مفصل ران
نکروز: این وضعیت زمانی رخ میدهد که خونرسانی به سر استخوان ران قطع شده و باعث مرگ بافت استخوانی میشود. نتیجه این مشکل تخریب مفصل ران و نیاز به تعویض آن است.
دیسپلازی مفصل ران: نوعی ناهنجاری مادرزادی است که در آن مفصل ران به درستی تشکیل نمیشود و میتواند باعث درد و مشکلات حرکتی گردد که نیاز به تعویض مفصل ران دارد.
تعویض مفصل ران به بیماران کمک میکند تا بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی خود احساس کنند، درد را کاهش دهند و بتوانند فعالیتهای روزمره خود را با راحتی بیشتری انجام دهند.
فرآیند ترمیم زخم و کال استخوانی مرتبط با مفصل ران میتوان به چند مرحله تقسیم کرد. ابتدا، بعد از آسیب به استخوان یا جراحی، فاز التهاب آغاز میشود که معمولاً چند روز طول میکشد. در این مرحله، بدن به صورت طبیعی با ترشح مواد شیمیایی و سلولهای ایمنی، تلاش میکند تا منطقه آسیب دیده را پاکسازی کند. سپس فاز ترمیم آغاز میشود که ممکن است چند هفته به طول بکشد. در این مرحله، تشکیل کال نرم (نوعی بافت ابتدایی استخوان) آغاز میشود. این کال نرم به مرور به کال سخت تبدیل میشود که چندین هفته تا چند ماه طول میکشد. در نهایت، مرحله بازسازی و تقویت استخوان رخ میدهد که میتواند تا چندین ماه طول بکشد تا استخوان به شکل و استحکام نهایی خود برسد.
مراحل آمادهسازی قبل از جراحی تعویض مفصل ران
قبل از جراحی تعویض مفصل ران، مراحل آمادهسازی مختلفی انجام میشود تا بیمار به بهترین شکل ممکن برای عمل آماده شود. این مراحل شامل ارزیابیهای پزشکی جامع برای بررسی وضعیت عمومی سلامت بیمار و تشخیص هر گونه مشکل پزشکی است که ممکن است بر جراحی تاثیر بگذارد. همچنین، بیمار آموزشهای لازم را در مورد جراحی، فرآیند بهبودی و تمرینات پیش از عمل دریافت میکند. فیزیوتراپی و تمرینات پیشجراحی به منظور تقویت عضلات اطراف مفصل ران و بهبود انعطافپذیری آنها انجام میشود و میتواند به بهبودی سریعتر پس از جراحی کمک کند.
روش های فیکساسیون پروتز مفصل ران
روشهای فیکساسیون پروتزهای مفصل ران به طور عمده به دو دسته تقسیم میشوند: فیکساسیون با سیمان و فیکساسیون بدون سیمان. هر کدام از این روشها مزایا و معایب خاص خود را دارند و انتخاب آنها بستگی به شرایط بیمار و نوع جراحی دارد.
- فیکساسیون با سیمان:
در این روش، پروتز با استفاده از سیمان استخوانی (معمولا از جنس پلیمتیل متاکریلات) درون استخوان ران و لگن قرار میگیرد. سیمان استخوانی به سرعت سخت میشود و پروتز را در محل خود محکم میکند. این روش به خصوص برای بیمارانی که تراکم استخوانی پایینتری دارند یا برای سالمندان که نیاز به فیکساسیون فوری دارند، مناسب است. مزیت اصلی این روش، استحکام سریع و پایدار آن است. با این حال، ممکن است با گذشت زمان، سیمان فرسوده شود و نیاز به جراحی مجدد پیدا شود.
- فیکساسیون بدون سیمان:
در این روش، پروتز بدون استفاده از سیمان در استخوان قرار میگیرد. به جای سیمان، سطح پروتز طوری طراحی شده که استخوان بتواند به آن بچسبد و رشد کند (به این فرآیند “استخوانی شدن” گفته میشود). این روش به خصوص برای بیماران جوانتر که تراکم استخوانی خوبی دارند مناسب است. اگرچه فیکساسیون بدون سیمان زمان بیشتری برای دستیابی به استحکام نهایی نیاز دارد، اما در طولانیمدت معمولا نتایج بهتری دارد، زیرا نیاز به جراحی مجدد کمتر است.
- روشهای ترکیبی:
در برخی موارد، جراحان از ترکیبی از هر دو روش استفاده میکنند. به عنوان مثال، ممکن است از سیمان برای فیکساسیون بخش ران و از روش بدون سیمان برای بخش لگن استفاده شود. این روش میتواند مزایای هر دو روش را ترکیب کند.
- فیکساسیون با استفاده از پیچ و پین:
در موارد خاص، از پیچها و پینها برای کمک به فیکساسیون پروتز استفاده میشود، به ویژه در شرایطی که استخوان به دلایلی قادر به نگهداشتن پروتز نیست. این روشها معمولا به صورت مکمل با روشهای دیگر استفاده میشوند و در شرایط پیچیدهتر و جراحیهای اصلاحی به کار میروند.
هر یک از این روشها بسته به شرایط بیمار، نوع آسیب یا بیماری، و تجربه جراح انتخاب میشود.
مراحل جراحی و مراقبتهای پس از عمل تعویض مفصل ران
پس از انجام جراحی تعویض مفصل ران، مراقبتهای پس از عمل نقش بسیار مهمی در بهبود بیمار دارند. در روزهای اولیه پس از جراحی، تمرکز اصلی بر مدیریت درد و جلوگیری از عوارض جانبی مانند لخته شدن خون است. بیمار معمولاً تحت نظارت مستقیم کادر پزشکی قرار دارد و به تدریج با کمک وسایل کمکی مانند واکر یا عصا شروع به حرکت میکند.
فیزیوتراپی نقش اساسی در بهبودی پس از تعویض مفصل ران دارد. این فرآیند نه تنها به کاهش درد و التهاب کمک میکند، بلکه باعث بهبود دامنه حرکتی و تقویت عضلات اطراف مفصل جدید میشود. تمرینات فیزیوتراپی به جلوگیری از ایجاد عوارضی مانند لخته شدن خون، سفتی مفصل و ضعف عضلانی کمک میکنند. علاوه بر این، فیزیوتراپی به بازگشت سریعتر بیمار به فعالیتهای روزمره و بهبود کیفیت زندگی او کمک میکند. آموزش و راهنمایی بیمار برای انجام صحیح تمرینات و رعایت توصیههای فیزیوتراپیست، بخش مهمی از این فرآیند است.
جراحی بدون پروتز مفصل ران (Girdlestone)
روش: در جراحی Girdlestone، سر استخوان ران (توپ مفصل ران) و گاهی بخشی از گردن استخوان ران بهطور جراحی برداشته میشود. در این روش، پروتز یا جایگزین مصنوعی (پروتز) استفاده نمیشود و مفصل بدون سر توپ باقی میماند.
موارد استفاده: این روش جراحی معمولا در مواردی انجام میشود که تعویض مفصل ران با شکست مواجه شده (مثلاً بهدلیل عفونت، فرسایش شدید، یا دررفتگی مکرر) یا در بیمارانی که بهعلت آسیب شدید یا عفونت مفصل، کاندیدای مناسب برای تعویض مفصل ران نیستند. همچنین برای کاهش درد در مواردی که دیگر روشهای جراحی مناسب نیستند، استفاده میشود.
نتیجه: نتیجه این جراحی یک “مفصل ناپایدار” است، که در آن پا از طریق بافت نرم به لگن متصل میشود، بدون یک مفصل عملکردی. این معمولا باعث کوتاه شدن اندام، کاهش دامنه حرکتی و لنگش آشکار میشود. با این حال، این روش میتواند درد را به طور موثری کاهش دهد و منبع عفونت یا ناپایداری را از بین ببرد. بیماران معمولا پس از این جراحی به وسایل کمکی مانند عصا یا واکر نیاز دارند.
این جراحیها به عنوان گزینههایی در شرایط خاص و دشوار مورد استفاده قرار میگیرند و بهطور معمول در بیمارانی که جراحی تعویض مفصل ران برای آنها مناسب نیست، انجام میشوند.
توصیههای مهم برای پیشگیری از عوارض و مراقبتهای پس از جراحی تعویض مفصل ران
تعویض مفصل ران یک جراحی بزرگ است و مراقبتهای پس از آن نقش حیاتی در بهبود و جلوگیری از عوارض دارند. برای داشتن یک دوره بهبودی موفق، رعایت نکات و توصیههای زیر بسیار مهم است:
پیروی از دستورات پزشک و فیزیوتراپیست:
پس از جراحی، پزشک و فیزیوتراپیست شما دستورالعملهای دقیقی را برای مراقبت از زخم، مصرف داروها و انجام تمرینات ارائه میدهند. پیروی دقیق از این دستورات میتواند بهبودی را تسریع کند و خطر عوارض را کاهش دهد.
مدیریت درد:
مصرف داروهای تجویز شده برای کنترل درد بسیار مهم است. مدیریت مناسب درد به شما امکان میدهد تمرینات فیزیوتراپی را بهتر انجام دهید.
پیشگیری از لخته شدن خون:
تحرک زودهنگام و انجام تمرینات ساده میتواند به جلوگیری از لخته شدن خون کمک کند. پزشک ممکن است داروهای ضد انعقاد نیز تجویز کند، که در این صورت حتما باید این موضوع را به فیزیوتراپیست خود بگویید.
رعایت بهداشت زخم:
زخم جراحی باید تمیز و خشک نگه داشته شود. دستورالعملهای پزشک در مورد نحوه مراقبت از زخم را به دقت رعایت کنید تا از عفونت جلوگیری شود.
استفاده از وسایل کمکی:
استفاده از واکر، عصا یا دیگر وسایل کمکی طبق توصیه فیزیوتراپیست میتواند به حفظ تعادل و جلوگیری از افتادن کمک کند.
تمرینات فیزیوتراپی:
شروع به موقع فیزیوتراپی و حضور منظم در جلسات فیزیوتراپی و انجام تمرینات توصیه شده توسط فیزیوتراپیست بسیار مهم است. این تمرینات به تقویت عضلات، بهبود دامنه حرکتی و بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره کمک میکنند.
مراحل فیزیوتراپی پس از عمل
فرآیند فیزیوتراپی پس از تعویض مفصل ران به سه مرحله اصلی تقسیم میشود که هر کدام اهداف و تمرینات خاص خود را دارند.
نکته : مراحل و تمرینات مورد اشاره ، حدودی هستند و بسته به صلاحدید جراح، نوع پروتز مورد استفاده و… ممکن است بازه های زمانی و نوع و شدت تمرینات تغییر کند.
مرحله اولیه (۰-۲ هفته پس از جراحی)
در این مرحله، تمرکز اصلی بر کاهش درد و تورم، بهبود حرکت اولیه و جلوگیری از عوارضی مانند لخته شدن خون است. تمرینات سادهای مانند:
تمرینات تنفسی: برای بهبود عملکرد ریهها و جلوگیری از عفونتهای ریوی.
تمرینات ایزومتریک: شامل انقباضات عضلانی بدون حرکت مفصل، مانند فشار دادن عضلات ران و باسن.
تمرینات دامنه حرکتی: حرکات ساده مفصل برای جلوگیری از سفتی و افزایش دامنه حرکتی.
بیمار همچنین آموزش میبیند که چگونه به درستی از وسایل کمکی مانند واکر یا عصا استفاده کند.
مرحله میانی (۲-۶ هفته پس از جراحی)
در این مرحله، تمرکز بر افزایش دامنه حرکتی و تقویت عضلات اطراف مفصل ران است. تمرینات پیشرفتهتری معرفی میشوند که شامل:
تمرینات مبتنی بر وزن: آموزش قدم زدن و تحمل وزن بر روی مفصل جدید.
تمرینات تقویتی: تمریناتی برای تقویت عضلات ران، باسن و ساق پا.
تمرینات تعادلی: برای بهبود تعادل و جلوگیری از افتادن.
فیزیوتراپیست همچنین بر نحوه صحیح انجام فعالیتهای روزمره مانند نشستن، بلند شدن و بالا رفتن از پلهها نظارت دارد.
مرحله نهایی (۶ هفته و بعد از آن)
در این مرحله، هدف بازگشت بیمار به فعالیتهای عادی و بهبود عملکرد کلی مفصل ران است. تمرینات شامل:
تمرینات قدرتی پیشرفته: استفاده از وزنهها و تمرینات مقاومتی برای تقویت بیشتر عضلات.
تمرینات هوازی: مانند پیادهروی، دوچرخهسواری ثابت و شنا برای بهبود استقامت قلبی-عروقی.
تمرینات انعطافپذیری: برای حفظ و بهبود دامنه حرکتی مفصل.
در این مرحله، بیمار تشویق میشود تا به فعالیتهای روزمره و حتی برخی فعالیتهای ورزشی بازگردد، البته تحت نظارت و با راهنمایی فیزیوتراپیست.
توصیههای زندگی روزمره:
استفاده از وسایل کمکی: در مراحل اولیه بعد از جراحی، بیماران ممکن است به استفاده از عصا یا واکر نیاز داشته باشند تا از فشار بیش از حد بر مفصل جدید جلوگیری شود. با پیشرفت در روند بهبودی و به توصیه فیزیوتراپیست، ممکن است استفاده از این وسایل کاهش یابد.
اجتناب از حرکات شدید و ناگهانی: بیماران باید از خم شدن بیش از حد از ناحیه لگن، چرخش ناگهانی پاها، یا نشستن بر روی سطوح بسیار پایین خودداری کنند. این حرکات میتوانند مفصل را تحت فشار قرار داده و خطر دررفتگی را افزایش دهند.
ورزش و فعالیت فیزیکی: تمرینات تقویتی و کششی که توسط فیزیوتراپیست تجویز شده است، باید به صورت منظم انجام شود. این تمرینات به تقویت عضلات اطراف مفصل ران و افزایش دامنه حرکتی کمک میکنند. پیادهروی ملایم نیز توصیه میشود.
حفظ وزن مناسب: اضافه وزن میتواند فشار اضافی به مفصل ران وارد کند. حفظ وزن سالم از طریق رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی منظم به سلامت طولانیمدت مفصل کمک میکند.
مراقبت از محل جراحی: بیماران باید محل جراحی را تمیز و خشک نگه دارند و هرگونه علامت عفونت یا التهاب را به پزشک گزارش دهند.
احتیاط در مورد درمانهای خودسرانه: بیماران باید از انجام هرگونه درمان یا مصرف دارو بدون مشورت با پزشک معالج خود پرهیز کنند. تغییرات در داروهای مسکن، مصرف مکملها، یا استفاده از روشهای درمانی جایگزین باید حتماً تحت نظر پزشک باشد تا از عوارض احتمالی جلوگیری شود. رعایت این نکات میتواند به بهبود کامل و بازگشت به زندگی روزمره بدون مشکل کمک کند.
بدون دیدگاه