آسیب شلاقی گردن (Whiplash Associated Disorders)

 

یکی از عارضه هایی که در حین تصادف و آسیب گردن ممکن است ایجاد شود، آسیب شلاقی است. در این عارضه، مکانیسم کلی آسیب به صورت افزایش و کاهش شتاب سر حین تصادف بوده که سبب ایجاد خم شدن به جلو و عقب (فلکشن و اکستنشن) ستون فقرات گردنی می‌شود. این حالت به سبب کاهش شتاب ناگهانی در ماشین رخ داده و سبب وارد شدن نیرو به راننده و دیگر سرنشینان می‌شود. این مجموعه آسیب، شایع ترین پیامد غیر کشنده پس از تصادفات با وسایل نقلیه است. شدت آسیب و نیرویی که به ستون فقرات و ساختار های گردنی وارد می‌شود بستگی به جرم ماشین و تغییر شتاب آن دارد به گونه‌ای که با شتاب بیشتر، آسیب بیشتری نیز صورت می‌گیرد.

در دهه های قبل، از این مجموعه آسیب، تحت عنوان Whiplash Injury به معنی آسیب شلاقی یاد می‌شد. اما امروز با توجه به تحقیقاتی که روی آن صورت گرفته است دیگر از لفظ Injury یا آسیب برای آن استفاده نمی‌شود چرا که یک آسیب نبوده و مجموعه‌ای از آسیب ها را به ناحیه گردن وارد می‌کند. امروزه اسمی که برای آن انتخاب کرده‌اند به این شکل است که Whiplash Associated Disorders به معنی آسیب شلاقی و آسیب های همراه که به طور کامل تری مجموعه‌ی اختلالات را توصیف کند.

 

بر اساس اینکه برخورد از چه طرفی صورت بگیرد؛ سه حالت محتمل برای ایجاد آسیب وجود دارد :

آسیب در برخورد هایی که تصادف از جلو صورت می‌گیرد :

• در برخورد هایی که از جلو یک ماشین دیگر به ماشین مد نظر می‌خورد و تصادف از جلو صورت می‌گیرد؛ سر و گردن ابتدا شدیداً به جلو خم می‌شوند (هایپر فلکشن) به گونه‌ای که چانه‌ی فرد به سینه برخورد کند و پس از آن سر و گردن به عقب (اکستنشن) خم می‌شوند. این موضوع در شکل شماره ۱ نشان داده شده است. این حرکات متناوب خم شدن به جلو و عقب مکرراً ادامه یافته تا نیرو ها کاملا جذب شده و از بین بروند.

 

 

(شکل شماره ۱)

 

• آسیب های محتمل در این نوع برخورد عبارت اند از :
• پارگی و کشیدگی عضلات پشتی گردن (اکستانسور ها یا راست کننده های گردن).
• کشیدگی و آسیب رباط طولی پشتی (Posterior Longitudinal Ligament) و رباط نوکه (Nuchal Ligament) که در تصاویر زیر نشان داده شده‌اند. (اشکال ۲ و ۳)

 

 

 

(شکل های شماره ۲ و ۳)

 

• دور شدن سطوح مفاصل فاست از هم و جدا شدگی آنها.
• آسیب دیسک های بین مهره‌ای در پشت به همراه خونریزی های اطراف ریشه عصب.

 

آسیب در برخورد هایی که تصادف از پشت صورت می‌گیرد :

• در این وضعیت در اثر برخورد از پشت، ماشین به جلو شتاب گرفته و سبب برخورد صندلی به تنه راننده می‌شود‌. این نیرو سبب حرکت تنه به جلو شده و متعاقب آن سر نیز به عقب خم می‌شود. خم شدن سر و گردن به سمت عقب تا برخورد استخوان پس سری (اکسی پوت) به صندلی ماشین و یا ستون فقرات سینه‌ای (توراسیک) ادامه می‌یابد. بعد از این که ماشین توقف می‌کند، سر به سمت جلو خم می‌شود. (شکل شماره ۴)

 

 

(شکل شماره ۴)

• آسیب های محتمل در این نوع برخورد عبارت اند از:
• کشیدگی عضلات استرنوکلیدوماستوئید (یا عضله SCM)، عضلات عمقی خم کننده گردن به جلو (فلکسور های عمقی) و عضلات اسکالن
• کشیدگی و پارگی رباط طولی جلویی (Anterior Longitudinal Ligament)
• پارگی کپسول مفاصل فاست
• ادم حلق و هماتوم پشت حلق
• خونریزی در عضلات حنجره
• آسیب به شبکه سمپاتیک گردنی
• خونریزی در اطراف ریشه های اعصاب گردنی و طناب نخاعی

نکته : این نوع از آسیب که در آن  برخورد از پشت صورت می‌گیرد؛ حدود ۸۵ درصد از کل آسیب های شلاقی را به خود اختصاص می‌دهد.

 

آسیب در برخورد هایی که تصادف از طرفین صورت می‌گیرد :

• در تصادف هایی که برخورد از طرفین صورت ‌می‌ گیرد، حرکت طرفی گردن (لترال فلکشن یا Lateral Flexion) تا زمانی که گوش همان سمت به شانه برخورد کند؛ ادامه می‌یابد.

نکته : هنگامی که حرکت خم شدن طرفی گردن (لترال فلکشن) صورت می‌گیرد، به همراه آن نیز مقداری چرخش (Rotation) مهره های گردن را نیز خواهیم داشت. بنا براین در آسیب های شلاقی که برخورد از طرفین صورت می‌گیرد و خم شدن طرفی گردن را داریم، چرخش مهره ها نیز رخ می‌دهد و بنابراین یکی از موارد مهمی که در ارزیابی این گونه بیماران چک می‌شود؛ دامنه چرخش مهره های گردن است که احتمال کاهش آن بالاست.

 

 

 

(شکل های ۵ و ۶. فلش زرد در شکل ۶ نشان دهنده‌ی سمت تصادف و جهت برخورد است)

 

• آسیب های محتمل در این نوع برخورد :
• در صورتی که خم شدن طرفی و چرخش مهره های گردن به طور کامل (در دامنه کامل) صورت بگیرد :

1. کپسول مفاصل فاست در هردو سمت راست و چپ درگیر خواهند شد.
2. در دیسک های بین مهره‌ای در هردو سمت راست و چپ اختلال و آسیب ایجاد خواهد شد.

• در صورتی که چرخشِ همراه خم شدن طرفی در مهره های گردن ناچیز باشد و حرکت عمده، فقط خم شدن طرفی باشد :

1. مفصل فاست سمت برخورد دچار فشردگی (Approximation) می شود.
2. مفصل فاست سمت مقابل دچار جدا شدگی (Distraction) می شود.

 

نکته : برای درک بهتر و شناخت مفاصل فاست، در شکل زیر محل مفاصل فاست در ناحیه گردن نشان داده شده است :

 

 

(شکل شماره ۷)

 

• کشیدگی و آسیب عضلات طرفی گردن خصوصا عضلات اسکالن
• احتمال کشیدگی و آسیب شبکه عصبی بازویی (Brachial Plexus)
• کشیدگی و آسیب رباط بین زائده های عرضی مهره‌ های گردن (Intertransverse Ligament)

توجه به چندین نکته زیر بسیار حائز اهمیت است :

1. از جمله اختلالات شایعی که متعاقب آسیب شلاقی می‌تواند رخ بدهد، می‌توان به اختلالات مفصل فکی-گیجگاهی (Temporomandibular Joint Dysfunction)، ضایعات نخاعی (Spinal Cord Injury)، ضایعات تروماتیک مغزی (Traumatic Brain Injury)، سردرد های پس از سانحه (Post_Traumatic Headache) اشاره کرد.
2. شایع ترین شکایات موجود بعد از آسیب های ناحیه گردن شامل سرگیجه، وزوز گوش و تاری دید بوده که در هر یک از مراحل حاد و تحت حاد و مزمن ممکن است از سوی بیمار گزارش شود.
3. از جمله شایع ترین سندرم های متعاقب آسیب شلاقی، سندرم فیبرومیالژیا و سندرم خروجی قفسه سینه می‌باشد که به دنبال درد طولانی مدت ناشی از ضربه بروز می‌کنند.

 

 

 

برای آشنا شدن با نحوه ارزیابی بیماران با آسیب شلاقی در مرحله تحت حاد، اینجا کلیک کنید.

برای آشنا شدن با نحوه ارزیابی بیماران با آسیب شلاقی در مرحله حاد، اینجا کلیک کنید.

برای آشنا شدن با نحوه ارزیابی بیماران با آسیب شلاقی در مرحله مزمن، اینجا کلیک کنید.