دیستروفی سمپاتیک رفلکسی (Reflex Sympathetic Dystrophy) که به اختصار RSD نامیده میشود، به عنوان سندرم درد پیچیده منطقه ای و یا آتروفی سودک نیز شناخته می شود، با درد، تورم و فعالیت غیرطبیعی عصب سمپاتیک در اندام آسیب دیده مشخص می شود. سندرم دیستروفی سمپاتیک رفلکسی وضعیتی است که باعث درد مزمن، به طور معمول در بازو یا پا، پس از آسیب، سکته، یا حتی حمله قلبی می شود. در این سندروم، درد معمولاً شدیدتر از خود آسیب است. اگرچه این بیماری در بیشتر موارد قابل کنترل است اما پزشکان از علت دقیق آن مطمئن نیستند.
اصطلاح سندرم دیستروفی سمپاتیک رفلکسی (Reflex Sympathetic Dystrophy) برای توصیف یک شکل از سندروم درد پیچیده منطقه ای ((complex regional pain syndrome استفاده میشود و در واقع اختلالی است که کنترل درد در اعصاب سیستم عصبی مرکزی و سمپاتیک را مختل می کند. سیستم عصبی مرکزی عملکردهای مغز و بدن را کنترل می کند. سیستم عصبی سمپاتیک مسئول پاسخ های سریع و غیرارادی به درد یا استرس است. از مشخصات مهم اين دردها اين است که در محدوده عصب دهی عصب خاصی قرار ندارند. معمولا در ناحيه انتهایی ضايعه اختلالات حسی حرکتی شدت بيشتری دارد. ميزان بروز اين سندرم ها در خانم ها بيشتر از آقايان است.
سندروم درد پیچیده منطقه ای در واقع واکنش غیر طبیعی بدن است که به نظر میرسد واکنش بیش از حد یا overreaction باشد (تقریباً مشابه آلرژی). این وضعیت ممکن است پس از هر گونه جراحت مانند شکستگی، سوختگی، رگ به رگ شدن یا عمل جراحی اتفاق بیفتد.
سندروم درد پیچیده منطقه ای که به اختصار به آن سی آر پی اس ((CRPS گفته میشود؛ دو نوع متفاوت دارد که علائم و درمان های یکسان دارند. نوع دوم که سابقا به آن causalgia گفته میشد، برای بیمارانی استفاده میشود که آسیب های عصبی در آنها تایید شده است. افرادی که آسیب عصبی در آنها تایید نشده به عنوان سی آر پی اس یک دسته بندی میشوند؛ بنابراین:
سی آر پی اس نوع ۱ در اثر واقعه زیان بخش اولیه مانند تصادف، آسیب بافت نرم یا عدم تحرک مانند شانه های منجمد، ایجاد میشود.
سی آر پی اس نوع ۲ با آسیب عصبی مشخص، شناسایی میشود. علائم سی آر پی اس از نظر شدت و طول مدت متفاوت است.
دیستروفی سمپاتیک رفلکسی معمولاً بخشهای مختلف بدن را تحت تأثیر قرار میدهد. مناطق آسیب دیده ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- دست ها و انگشتان
- شانه ها
- پاها
- باسن
- زانو
در شکل شماره یک و دو درگیری این بیماری را در دست ها و پاها مشاهده میکنید.
شکل شماره ۱ : درگیری و علائم تورم را در دست چپ بیمار مشاهده میکنیم.
شکل شماره ۲ : تورم و قرمزی در پای چپ بیمار قابل مشاهده است.
علائم و نشانه های RSD:
درد شدید سوزشی یا درد عمیق و ضربان دار معمولا ثابت است و در مناطقی غیر از محل آسیب اولیه رخ می دهد. درد اغلب با شدت آسیب نامتناسب است و بیشتر از حد انتظار برای نوع آسیب طول می کشد. تورم ممکن است موضعی باشد یا کل اندام را درگیر کند(شکل شماره ۳). رشد غیر طبیعی مو و یا ناخن ممکن است رخ دهد( شکل شماره ۴). پوست اغلب گرمتر از نواحی دیگر است و ممکن است براق و نازک به نظر برسد و ممکن است افزایش تعریق را نشان دهد. همچنین دست آسیب دیده تحرک محدودی خواهد داشت. شدت و طول علائم در هر مورد متفاوت است.
شکل شماره ۳ : تورم موضعی (دست راست بیمار) از علائم بیماری است.
شکل شماره ۴ : رشد غیرطبیعی ناخن ها را در هر دو دست بیمار مشاهده میکنیم.
سندروم درد پیچیده منطقه ای (دیستروفی سمپاتیک رفلکسی) همچنین ممکن است بر سیستم ایمنی بدن تأثیر بگذارد، و منجر به قرمزی، التهاب و گرم شدن پوست در نزدیکی ناحیه آسیب دیده شود.
آسیب دیدن فیبرهای کوچک که جریان خون را کنترل می کنند، میتواند سبب شود که رگهای خونی در اندام آسیب دیده گشاد شوند (به طور گسترده تری باز شوند) و مایعات را به بافت اطراف نشت کنند و باعث قرمز شدن و تورم پوست شوند. این می تواند عضلات زیرین و بافتهای عمیق تری را از اکسیژن و مواد مغذی محروم کند ، که می تواند باعث ضعف عضلات و درد مفاصل شود.
خون شریانی که به سمت دست ها و پاها پایین می آید باید با گرانش مبارزه کند تا به سمت بالا و در نهایت به قلب برگردد. آسیب به رشته های عصبی در سندروم درد پیچیده منطقه ای می تواند مانع این امر شود و به مایعات خون اجازه می دهد تا در اندامی باقی بمانند و در نتیجه تورم صورت بگیرد. گردش خون آهسته، مانع رساندن اکسیژن و مواد مغذی مورد نیاز برای بهبود می شود و گاهی باعث گسترش آسیب سلولی می شود. در نتیجه شکستن چرخه با کاهش تورم اندام و بازگرداندن گردش خون اغلب کلیدی است که اجازه می دهد بهبودی آغاز شود.
افراد مبتلا به سندروم درد پیچیده منطقه ای ممکن است اختلال عملکرد غدد عرق و عروق خونی را نیز تجربه کنند.
این مسائل می تواند منجر به موارد زیر شود:
- تغییرات دمای بدن
- عرق کردن غیر معمول
- تغییر رنگ پوست
- تغییرات در رشد و بقای سلول هایی که مو، پوست و ناخن ها را بازسازی می کنند.
برخی از افراد اثرات گسترده یا سیستمیک سندروم درد پیچیده منطقه ای نوع یک را تجربه می کنند. اثرات سیستمیک به سایر سیستم های بدن گسترش می یابد.
جدول زیر اثرات سیستمیک مختلف سندروم درد پیچیده منطقه ای نوع یک (دیستروفی سمپاتیک رفلکسی) و علائم مرتبط با آن را نشان می دهد.
| سیستم بدن | علائم |
| دستگاه گوارش | ناراحتی معده حالت تهوع استفراغ اسهال یبوست |
| سیستم قلبی عروقی و تنفسی | انقباضات غیر قابل کنترل عضلات دیواره قفسه سینهدرد قفسه سینهتنگی نفسغش کردن |
| سیستم ادراری | افزایش دفعات ادراربی اختیاری ادرار |
| سیستم غدد درون ریز | کورتیزول کمسطح پایین هورمون تیروئید |
| سیستم عصبی | مشکلات حافظهمشکلات در گفتار |
| دیگر | اختلالات خوابانرژی کمضعفکاهش دامنه حرکتی در اندام های آسیب دیده |
عوامل بروز RSD:
در بیشتر موارد این بیماری در اثر آسیب به سلولهای عصبی حسی محیطی و یا اختلال در آنها ایجاد می شود ، که پس از آن اثرات ثانویه ای بر نخاع و مغز دارد. سیستم عصبی مرکزی از مغز و نخاع تشکیل شده است. سیستم عصبی محیطی شامل مسیرهای عصبی از مغز و نخاع به سایر قسمتهای بدن است.
در بیش از ۹۰ درصد موارد ، سندروم درد پیچیده منطقه ای در اثر ضربه عصبی یا آسیب دیدگی اندام آسیب دیده که به نازک ترین رشته های عصبی حسی و خودمختار آسیب می رساند ، ایجاد می شود. این “ الیاف کوچک ” – که فاقد غلافهای ضخیم میلین هستند (یک پوشش محافظ ، مانند عایقی که سیم را احاطه کرده است)– احساس درد ، خارش و دما را منتقل می کنند و رگهای خونی کوچک و سلامت تقریباً همه سلولهای اطراف را کنترل می کنند.
معمول ترین اقدامات یا فعالیت هایی که منجر به سندروم درد پیچیده منطقه ای می شوند عبارتند از:
- شکستگی: این شایعترین علت ، به خصوص شکستگی مچ دست است.اعصاب می توانند از یک استخوان جابجا شده یا خرد شده ، یا فشار از یک گچ محکم آسیب ببینند. گچ های بسیار محکم یا دردناک باید بلافاصله قطع و جایگزین شوند تا از بروز این عارضه جلوگیری شود.
- عمل جراحی: برش جراحی ، موقعیت بخیه یا جای زخم بعد از عمل می تواند باعث آسیب عصبی شود. گاهی اوقات می توان علت را شناسایی و ترمیم کرد ، اما سندروم درد پیچیده منطقه ای حتی پس از یک جراحی خوب نیز ممکن است ایجاد شود.
- پیچ خوردگی، کشیدگی و پارگی بافت های همبند، می تواند باعث حرکت بیش از حد مفصلی شود که باعث کشیدگی اعصاب اطراف میشود.
- آسیب هایی مانند سوختگی یا بریدگی. اینها علائم مشهودی از صدماتی هستند که ممکن است به اعصاب زیرین نیز آسیب برساند.
- بی حرکتی اندام: علاوه بر فشار ناگهانی بر روی اعصاب و محدود کردن جریان خون در دست و پاها مانند موارد فوق ، گچ باعث می شود که برای مدت طولانی از اندام استفاده نشود و آن را از ورود حسی محروم کند. پس از حذف گچ ، نورون ها به زمان نیاز دارند تا مجدداً با پیام های عصبی عادی سازگار شوند.
- کمتر از ۱۰٪ از افراد مبتلا به سندروم درد پیچیده منطقه ای هیچگونه صدمه واضحی از ضربه را گزارش نکردند. در اینجا ، علت اغلب آسیب عصب داخلی تشخیص داده نشده است. اینها شامل مالش اعصاب یا اتصال به هم در برابر ساختارهای داخلی سخت یا جای زخم است.
- لخته های ریز گاهی جریان خون در یک عصب را مسدود کرده و آن را زخمی می کنند.
- به ندرت ، تومور جدید ، عفونت (مانند جذام) یا عروق خونی غیرطبیعی عصب را تحریک می کند.
سندروم درد پیچیده منطقه ای نوع یک (دیستروفی سمپاتیک رفلکسی) همچنین ممکن است با اختلالات زیر همراه باشد:
- آسم
- شکستگی
- افسردگی / اضطراب
- ادم
- میگرن
- پوکی استخوان
- اختلال عملکرد خود ایمنی
تشخیص و آزمایش RSD:
تشخیص سندروم درد پیچیده منطقه ای شامل یک رویکرد جامع است، زیرا هیچ آزمایش قطعی وجود ندارد. تشخیص بر اساس تاریخچه پزشکی، معاینات فیزیکی و آزمایشات مختلف مانند اسکن استخوان، اسکن MRI، اشعه ایکس و آزمایشات سیستم عصبی سمپاتیک است. رد کردن سایر شرایط با علائم مشابه بسیار مهم است.
این موارد شامل موارد زیر است:
- اسکن استخوان:با استفاده از این آزمایش، پزشک میتواند متوجه شود که آیا هر یک از استخوانها در انتهای آن فرسوده شده است یا در جریان طبیعی خون اختلال ایجاد شده است.
- تست ترموگرافی: با آزمایش سیستم عصبی سمپاتیک، می توان تعیین کرد که آیا دما یا جریان خون در محل آسیب با سایر بخش های بدن متفاوت است یا خیر.
- MRI : ممکن است پزشک برای بررسی بافت های بدن از نظر هرگونه تغییر آشکار، MRI تجویز کند.
- تست عرق: پزشک می تواند از این آزمایش برای تعیین اینکه آیا در یک طرف بدن بیشتر از طرف دیگر عرق می کند یا خیر استفاده کند.
اغلب، مدتی طول می کشد تا پزشکان تشخیص دهند که سندروم درد پیچیده منطقه ای، منبع درد است. اولین علائمی که نشان می دهد ممکن است سندروم درد پیچیده منطقه ای باشد زمانی است که درد از بین نمی رود یا بدتر از آن چیزی است که برای نوع آسیب باید باشد.
درمان RSD :
اگرچه هیچ درمان شناخته شده ای برای سندروم درد پیچیده منطقه ای نوع یک (دیستروفی سمپاتیک رفلکسی) وجود ندارد، اما درمان می تواند بسیاری از علائم را کاهش دهد. درمان سندروم درد پیچیده منطقه ای بستگی به این دارد که آیا این بیماری زود تشخیص داده شده است یا خیر. هر چه زودتر مشخص شود، درمان فرد نتایج بهتری را نشان خواهد داد. از جمله روش هایی که برای درمان و کنترل علائم این بیماری استفاده میشود میتوان موارد زیر را نام برد:
- فیزیوتراپی
- حمایت روحی – روانی
- تحریک کردن نخاع
- عمل قطع اعصاب سمپاتیک
- مسدود کردن اعصاب سمپاتیک
چگونه یک فیزیوتراپیست می تواند کمک کند؟
فیزیوتراپیست ها نقش حیاتی در درمان سندروم درد پیچیده منطقه ای دارند. فیزیوتراپیست شما با شما همکاری خواهد کرد تا یک برنامه درمانی برای کمک به رفع وضعیت شما ایجاد کند. از آنجایی که علائم بیماری متفاوت است، رویکرد مراقبت نیز متفاوت خواهد بود. درمان بر اساس علائم شما است. مهمتر از آن، فیزیوتراپی بر کمک به شما برای دستیابی به اهداف شخصی تمرکز دارد.
بدون دیدگاه